2026an AZTERLAN Metalurgia Ikerketa Zentro bezala eratu zeneko 40. urteurrena ospatzen dugu.
Mugarri esanguratsu hau dela eta, hilero, gure ibilbidearen zatitxo bat partekatuko dugu AZTERLANeko eta gure erakundearen inguruko erreferentziazko pertsonen bitartez.
“Marista komunitatea Durangaldera iritsi zenean 1904an, tokiko manufaktura-tradizioa ezagutza teknikoarekin integratzen zuen ekosistema bat sortu zen. Testuinguru hori funtsezkoa izan zen eskualdearen garapen industrial, ekonomiko eta sozialerako. AZTERLAN Metalurgia Ikerketa Zentroaren sorrera ondare horren fruituetako bat da.”
AZTERLANek Durangoko Anaia Maristen Arte eta Lanbide Eskolan du jatorria. Erakunde hau Durangaleako prestakuntza tekniko eta industrialean aitzindaria izan da XX. mendearen hasieratik. Eraldaketa industrialeko testuinguru batean eta ezagutza aplikatuaren premia gero eta handiagoa zenean, Eskola irakaskuntza, ezagutza eta tokiko produkzio-ehunaren arteko topagune bihurtu zen.
Hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan, Durangaldean metalurgiaren eta galdaketaren bultzadak kontzientzia piztu zuen prestakuntzan lan zientifiko eta esperimentala egin behar zela, industriaren erronka teknologikoei laguntzeko eta erantzuteko gai izateko.
Ideia horretatik sortu zen urte batzuk geroago AZTERLAN izango zenaren ernamuina: prestakuntzan ez ezik, material metalikoen saiakuntza eta karakterizazio aurreratuan, ikerketa aplikatuan eta berrikuntza teknologikoan ere aritzen den erakundea. Hortik dator gure erakundearen euskal jatorri etimologikoko izena: «AZTERLAN».
Aipamen eta aintzatespen berezia, bai Erakunde Maristari, bai AZTERLAN sortzea ahalbidetu zuten pertsonei, tokiko ehun industrialari eta gizarteari zerbitzu-ikuspegi eta balio-ekarpen argia emanez:
AZTERLAN modu naturalean sortu zen Durangoko Anaia Maristen Ikastetxearen baitan, 1970eko hamarkadaren hasieran erakundeak bere inguruko industria-sarearekin zuen harreman estuak markatutako testuinguruan. Garai hartan, metalurgiaren sektorea eraldaketa sakonean murgilduta zegoen, eta gero eta ezagutza tekniko handiagoa, zorroztasun analitikoa eta materialen eta prozesuen kontrola eskatzen hasi zen.
Une garrantzitsu horretan, Ikastetxeak dirulaguntza txiki bat jaso zuen ikaskuntza teknikoetan ziharduten ikesleen prestakuntza bultzatzeko azpiegitura gisa laborategi bat sortzeko. Hasiera batean Lanbide Heziketako praktiketarako baliabide didaktiko gisa pentsatua, laborategiak pixkanaka beste eginkizun bat hartu zuen bere gain: Ikastetxeko patronatuan parte hartzen zuten industria-enpresei zerbitzu teknikoak eskaintzea. Lehen enkarguak entsegu sinpleak izan ziren, hala nola gogortasun-probak, oinarrizko metalografia analisiak, karbono-neurketak edo burdinurtuen egituren identifikazioa.
Lan horiek baliabide mugatuekin eta baldintza xumeetan egiten ziren, baina etorkizuneko AZTERLANen DNA definituko zuen jarrerarekin: industriaren benetako beharrei erantzutea, praktikatik ikastea eta etengabe eta modu progresiboan aurrera egitea. Orduan Maristen Laborategia izenez ezagutzen zena gero eta eskaera handiagoa jasotzen hasi zen, ez ekintza komertzial egituratu baten ondorioz, baizik eta enpresen arteko ahoz ahoko aintzatespenari esker.
Industria-ingurunearekiko etengabeko harremanak inflexio-puntu bat ekarri zuen. 1970eko hamarkadaren erdialderako, enpresa batzuk laborategira jotzen hasi ziren erantzunen bila, eta laborategia Ikastetxeko zerbitzu-unitate gisa funtzionatzen hasi zen. Garai hartako lantaldeko kideek, Alberto Oribe Laborategiko zuzendari gisa, Julián Izaga zuzendari tekniko gisa, Maite Zaldibar administrari gisa, eta Izaskun Gorostiza eta Ricardo Gezala laborategiko teknikari gisa, Jesús Garcíarekin batera (AZTERLANeko kide 1997 arte), “fakturazio txikiko, baina enpresetako langileekin harreman oso estuko” garai gisa gogoratzen dute etapa hura. Jardueraren hazkunde txiki bakoitza lorpen partekatu gisa bizi zuten. Aurrerapausoak ospatzea hazkunde-prozesuaren parte naturala zen, eta lorpenak ospatzeak etengabeko ikaskuntza eta ilusioz betetako giroa indartzen zuen, eskola-laborategi baten logikatik harago.
Laborategiaren garapena erabat organikoa izan zen. Ez zuen plan estrategiko formalik jarraitu, baizik eta dinamika sinple eta eraginkor bati erantzun zion: industriak beharrak planteatzen zituen, eta Laborategiak horiei erantzuteko eboluzionatzen zuen, askotan erronka berri bakoitzarekin ikaskuntza-esfortzu gehigarria eginez. Prozesu horrek oinarri sendoa izan zuen Ikastetxeko irakasleen ezagutzan, enpresetako teknikarien lankidetza zuzenean eta bezeroekin eta haien benetako arazoekin izandako harreman estuan.
Garai hartako lantaldeak maitasun bereziz gogoratzen duen mugarrietako bat lehen espektrometroaren erosketa izan zen, “Belgikatik ekarria, garai hartako bost milioi pezetaren truke”, gaitasun teknikoan benetako eraldaketa ekarri zuena. Inbertsio horrek jauzi kualitatibo handia ahalbidetu zuen lanak egiteko abiaduran, fidagarritasunean eta analisiaren irismenean. Garairako apustu garrantzitsua izan zen, eta denboran zehar mantenduko zen joera ezarri zuen: gaitasunetan inbertitzea, industriaren bilakaerari hobeto laguntzeko eta haren beharrei erantzuteko.
1980ko hamarkadaren erdialdera, hazkunde iraunkor horrek errealitate saihestezin bat agerian utzi zuen. Laborategia jada ez zen guztiz egokitzen hezkuntza-zentro baten egitura antolatzaile eta erritmoetara. Industria-zerbitzuaren eskakizunek, ordutegiek, lan-hitzarmenek eta funtzionamendu-dinamikak nortasun juridiko eta operatibo propioa zuen erakunde bat eskatzen zuten.
1986an erabaki giltzarria hartu zen: AZTERLAN erakunde independente gisa sortzea. Ordura arte laborategia Maristen Ikastetxearen parte izan zen, baina hortik aurrera ibilbide berri bati ekin zitzaion, iraganarekiko hausturarik gabe, baina garapenerako esparru egokiago batean. AZTERLAN izenak, bere erro euskaldunagatik eta jardueraren izaera zehaztasunez islatzeagatik hautatua, identitate argi eta ezaguna sendotzen lagundu zuen. Hasierako fase honetan, AZTERLANek jarduera Ikastetxeko instalazio beretan mantendu zuen, Durangoko erdigunean. Prozesu hau lehiakortasun handiko ingurune batean gauzatu zen, non AZTERLANek tamaina eta ibilbide handiagoko erakundeekin batera lehiatu behar zuen. Lantaldeak urte haiek lan gogor baina asegarri gisa gogoratzen ditu, inplikazio pertsonal handia eta giza lotura sendoak izan zituztenak.
Atzera begiratuta, lehen urrats haietan parte hartu zutenek adierazten dute AZTERLAN ez zela “hazkunde-anbizio esplizitu batetik eraiki, baizik eta eguneroko konpromisotik, ahalegin partekatutik eta lankidetza-kultura sendo batetik”. Garai hartan zaila zen, ezinezkoa ez bada, imajinatzea proiektu hark izango zuen irismena, profesional talde gazte batek osatutako lehen nukleo hartan oinarrituta, beren ezagutza, denbora eta konfiantza eskaini zituzten inguruko pertsona konprometituen sare zabal baten babesarekin.
Ondoren etorriko ziren beste mugarri garrantzitsu batzuk, hala nola ENAC akreditazioa lortzea (1994), I+G+B jardueren pixkanakako integrazioa edo Durangoko kanpoaldeko instalazio berrietara lekualdatzea (2006), azpiegituretan eta gaitasunetan etengabeko inbertsioa eta langileen hazkunde esanguratsua ahaztu gabe. Aldaketa hauek jauzi kualitatibo esanguratsuak suposatu zituzten ikuspegi teknikoari zein antolakuntzari dagokionean.
Gaur egun, AZTERLAN nazioarteko erreferentziazko Zentro Teknologikoa da. Hala ere, bere identitatea oraindik ere lehen urte haiei estuki lotuta dago: industriarekiko gertutasuna, etengabeko ikaskuntza, pertsonen konpromisoa eta lana garapen teknologiko eta sozialaren motor gisa ulertzeko ikuspegi partekatua.
1976an, Alberto Oribe Durangoko Anaia Maristen Ikastetxeko irakasle-taldera batu zen eta laster bi ardura berri hartu zituen bere gain: ikasketa-buru kargua eta Ikastetxeko Laborategiko zuzendaritza; Laborategia irakaskuntzatik harago doan jarduera garatzen hasia zen. Julián Izagarekin batera (garai hartan Ikastetxeko irakaslea), jarrera ekintzailea eta etorkizuneko ikusmolde argia zuen taldea osatu zuten. Une garrantzitsu hartan Laborategiko lantaldea motibatzeko izan zuen ilusioa eta gaitasuna, bai eta Ikastetxearen inguruko pertsonak inplikatzeko ahalmena ere, funtsezkoak izan ziren AZTERLAN sortzeko eta sendotzeko.
Albertok AZTERLANen arrakasta bi alderdi nagusiri egozten die: alde batetik, Marista Erakundearen babes sendoari, AZTERLAN proiektua beti babestu duelako eta “amets egiteko eta erabaki ausartak hartzeko aukera eman digulako”; eta, bestetik, erakundeko giza-taldearen inplikazioari eta konpromisoari, “AZTERLAN proiektua bere egin dutelako”. Albertok hazkunde pausatua azpimarratzen du ezaugarri nagusi gisara, etapa bakoitza finkatzeko eta mugarri berriak modu ordenatuan lortzeko aukera eman duena. Hasieratik, Alberto AZTERLAN Zentro Teknologikoari lotuta egon da, eta gaur egun ere zuzendaritza-taldeko kidea da.
Administrazioko ikasketak eginda eta Informatikako prestakuntza egiten ari zela, Maite Durangoko Anaia Maristen Ikastetxeko Idazkaritzako kidea zen Ikastetxeko Laborategiarekin lotutako lehen enkarguetako bat jaso zuenean: Makina-Erremintaren Bienalean stand propio batekin parte hartzen laguntzea.
Hortik aurrera, Laborategiarekin zuen lotura handitzen joan zen: “eskaeren, fakturen, txostenen, barne-kudeaketarekin lotutako programa informatikoen eta datu-baseen koordinazioa, bezeroarei arreta… Garai hori taldekide guztiok denetarik pixka bat egin behar izaten genuen garai gisa gogoratzen dut (nire kasuan, laginak aztertzea izan ezik). Argazkiak errebelatzeko laborategi bat ere bagenuen, analisi lanei zegozkien argazkiak errebelatu egiten baitziren, bezeroei bidaltzen zitzaizkien txostenetan itsatsita txertatzeko”.
Maitek AZTERLANen hastapenak lan-karga eta jarduera handiko garai gisa gogoratzen ditu, baina proiektu pertsonal edo bizi-proiektu berri bat garatzen duenaren ilusioarekin bizi zena. Lantaldeko pertsonen arteko harreman bikaina, Laborategian bertan antolatutako urtebetetze eta bestelako ospakizun inprobisatuak, momentu bereziak partekatzea… “AZTERLANen sorreran parte hartu genuenontzat, bigarren etxea eta bigarren familia izan da”.
AZTERLANen lehen urratsetatik, Izaskunek enpresetako langile teknikoekin izandako tratu zuzen eta gertukoa azpimarratzen du AZTERLANen hazkunde progresibo eta ia inkontzientearen oinarri gisa. “Enpresek planteatzen zizkiguten arazoei erantzuteko moduak bilatzen genituen heinean gure ezagutza hobetzen jarraitzen genuen. Kontuan hartu behar da metalaren sektorean kalitate-eskakizunak handitzen joan zirela garai horretan, eta enpresek behar analitiko eta tekniko berriei egin behar izan zietela aurre. Askok jotzen zuten guregana laguntza bila. Beti onartzen genituen planteatzen zizkiguten erronkak, nahiz eta erabateko ezezagutzatik abiatu, eta horrek azterketa-ahalegin handia eta ezagutzan aurrera egiteko premia argia suposatzen zizkigun”.
Izaskunen ustez bezero-enpresetako teknikariekin harreman estua, garai hartako industria-beharretara egokitzeko gaitasuna eta enpresek AZTERLANengan jarritako konfiantza izan ziren lehen urte haietako altxor nagusiak. Atzera begiratuta, onartzen du denboraren poderioz bakarrik hartzen dela benetako kontzientzia azken 40 urteotan egindako aurrerapen guztiaz eta hasiera haietan hartutako erabaki zuzenen garrantziaz.
Ricardok AZTERLANen jatorria logika oso argi batekin gogoratzen du: “garai hartako gure filosofia egunetik egunera hobetzen jarraitzea eta planteatzen zitzaizkigun erronkei erantzutea zen”. Testuinguru hartan, lana zen erritmoa markatzen zuena, eta erabakiak eta inbertsioak bezeroen beharrei erantzunez hartzen ziren; “oraindik ez genuen aurreikusten AZTERLAN gaur egun dena izatera iritsiko zenik”.
Ricardok, halaber, proiektuaren lehen nukleoa osatu zutenen artean sortu zen lotura pertsonal sendoa azpimarratzen du. Adiskidetasunak, elkarrekin antolatutako jarduerek eta kidetasun-sentimenduak denboran zehar iraun dute, eta bere ustez hori izan zen gaur egungo AZTERLAN eratzeko funtsezko taldekide-sentimenduaren oinarrietariko bat.
Hasieratik, AZTERLANek etengabeko bilakaera izan du, eta horren isla nagusietako bat izan da bere instalazioen, azpiegituren eta gaitasun teknologikoen hazkundea bera, merkatu zorrotz eta oso lehiakor batean bere posizionamendua sendotzen joan den aldi berean.
AZTERLANen garapena eta eraldaketa gertutik bizi izan dituztenek bat egiten dute baieztapen batean: handitze bakoitza erakundearentzat une erabakigarria izan da eta bultzada txiki bat eta ilusio berritua ekarri ditu.
Hasierako urteetan, AZTERLAN Durangoko Maristen Lanbide Heziketako Ikastetxeko espazioetan kokatu zen, eta han bertan, 1995ean, AZTERLANen lehen eraldaketa handia gauzatu zen: ordura arte Ikastetxeko frontoia izan zen tokian laborategi berri baten eraikuntza. “Guretzat AZTERLAN berria izango zenaren obrak gertutik jarraitzea zen Gure Proiektua bezala sentitzen genuenaren aurrerapena amesteko eta proiektatzeko genuen modua.”
Hala ere, behin betikoak izango zirela ziruditen azpiegiturak laster geratu ziren txiki berriro —“uste baino askoz lehenago”— eta Zentroak beste hazkunde bat bizi izan zuen: 1998an jardueraren zati bat Iurretako kanpoaldera lekualdatu zen, mekanizazio-tailerra eta pixkanaka sendotzen hasia zen berrikuntza-jarduera hartuko zituzten instalazio berriak eraikita. Hau ere ez zen behin betiko jauzia izango.
Hausnarketa garrantzitsu baten ondoren, tokiko eta nazioarteko panorama zientifiko-teknologikoan kokatzeko lanean ari zen une erabakigarrian, eta Durango hazten jarraitzeko tokia zela berretsita, 2006an AZTERLAN gaur egungo kokalekura lekualdatu zen. Berezko eraikina, Aliendalde Industrialdean, non gaitasunetan eta azpiegituretan eboluzionatzen jarraitu duen. Instalazio horiei 2020an pabiloi berri bat gehitu zitzaien, eskala erdi-industrialeko gaitasun berriekin.
Zerbitzu eta gaitasun berrien garapena, merkatu eta ortzimuga berrien irekiera, ametsak eta proiektuak errealitate ukigarri bihurtzea. Emandako urratsak helburu jakin bati jarraituz eman dira: industriari eta gizarteari ezagutza eta balioa ematea.
AZTERLAN 1986an eratu aurretik, Maristen Laborategiak 10 urteko ibilbidea egina zuen jada, nahiz eta hasierako urteetan bere izateko arrazoia Lanbide Heziketako Zentroari estu lotuta zegoen. Eguneroko jarduera irakaskuntzaren eta Laborategiaren martxan jartzearen artean ardazten ziren. Hasieratik bertatik, pertsonen garrantzia azpimarratu behar da eta, horregatik, aipamen berezia dauka Juliánek Pedro Huidobro eta Zacarías Aguirre HH Maristek osatutako nukleoarentzako; haiek, Daniel Charterinarekin batera, Laborategiaren hasierako proposamena taxutu zuten, gerora modu ordenatuan garatuz joan zen hazia izan zena. 1976-77 ikasturtean, Alberto Oribe eta Julián Izaga batu ziren; lehenengoa Ikasketa-burua eta Laborategiko arduradun gisa, eta bigarrena irakasle eta euskarri teknologiko gisa.
AZTERLANen inguruko industria sektoreko metal-mekanikokoa zen, eta haren lehentasun nagusiak ezagutza espezifikoaren eskariarekin, izaera teknologikoko proiektuetarako sarbidearekin eta kalitate-zehaztapenen betetzearekin lotuta zeuden. Garai hartako laborategiko ekipamendua oso oinarrizkoa zen; hala ere, zerbitzu teknologikoen oinarriak ezartzeko, bultzada hartzeko eta hazkunde-estrategiak finkatzeko aukera eman zuen.
Juliánek azpimarratzen du “hasieratik bertatik gure inguruko beste laborategi batzuekin lehiatzen ginela, azpiegitura eta gaitasun aurreratuagoak baitzituzten. Testuinguru horretan, gure garapena oinarritu behar zen estrategiak definitu eta finkatzeko gai izan ginen, gure espazio edo merkatu-nitxo propioak lortzeko“. Ezagutza metalurgikoan eta fabrikazio-teknologietan espezializatzea zerbitzu-bokazioarekin, industriari emandako laguntzarekin eta hurbileko ingurunearekiko sustraitzearekin osatu zen; hala ere, azpimarratu behar da nazioarteko jarduerak burutzeko prest zegoen lantaldea. Bere bilakaera-prozesuan, AZTERLANeko giza taldeak balioa emateko gaitasuna lehenetsi zuen, eta industriarekiko laguntza eta konpromiso-behatzaile izatea.
Pertsonen, gaitasunen, merkatuaren eta ezagutzaren hazkundeak AZTERLANen bilakaeraren erritmoa markatu badu ere, Juliánek nabarmendu egiten du Maristen Instituzioaren konpromisoaren eta balioetan oinarritutako garapenaren garrantzia, Zentroaren izaeraren tresna bereizgarri gisa. Ingurunearekiko konpromisoa, sustraitzea, proiektu partekatuaren sentimendua, parte izatearen harrotasuna eta lana ondo eginda egotearen gogobetetasuna dira, haren iritziz, AZTERLANen iraganari eta etorkizunari balioa ematen dioten zutabeak.
Galdaketa, forjaketa eta estanpazioa fabrikazio-teknologia gisa, eta energia eolikoa merkatu/produktu binomioaren adibide gisa, AZTERLANek bereziki hazkunde esanguratsua izan duen espazio teknologikoak indartzeko baliagarriak izan dira. Testuinguru horretan, beste bezero-sektore batzuek ere garrantzi berezia hartu dute; hala, automobilgintzak eta makina-erremintak alde batetik, eta aeronautikak bestetik, AZTERLANen ezagutza- eta espezializazio-eremuak berriz definitu eta indartzera behartu gaituzte.
Etorkizunari begira, Juliánek zaintza teknologikoaren garrantzia azpimarratzen du, Zentroko giza talde osoa merkatu desberdinetan gertatzen diren aldaketen jakitun izan dadin eta ezagutzan aurrera egiteko beharra barnera dezan, industria osoarentzat traktore teknologiko gisa jardunez.
Doktoretza-ikertzaile gisa, Pedro Intxausti 1987an sartu zen AZTERLANeko taldean, inguruko galdaketek ordura arte lantzen zituzten aleazioetatik harago aplikazio potentzialak zituzten burdinurtuzko kalitate berrien fabrikazioari buruzko bere tesia egiteko helburuarekin. Doktoretza amaitu ondoren, AZTERLANeko Zuzendaritzan hasi zen.
Analisi eta ziurtapen zerbitzuen esparrua sendotuta eta Zentroaren ingurune hurbilean eskaera naturala aktibatuta zegoela, AZTERLANek jauzi kualitatibo garrantzitsu bati egin behar izan zion aurre: enpresei fabrikazioarekin lotutako arazoen konponbidean laguntzea eta haien lehiakortasuna hobetzea. Horrela, 90eko hamarkadaren hasieran sortu zen orduan “ingeniaritza-taldea” deitu zutena (geroago “berrikuntza” edo “B+G” izango zena).
Ikuspegi berri honekin, eta “AZTERLANen aurrerapena oraindik esploratu gabe zeuden metalurgiako txokoetan ezagutza berria garatzeari eta ezagutza hori enpresetara transferitzeari lotuta egon behar zela” jakitun, eragile teknologiko desberdinak agertzen hasiak ziren une batean, 90eko hamarkadaren amaieran AZTERLANeko Zuzendaritzak helmuga argia zuen: garatzen hasia zen ekosistema zientifiko-teknologikoan AZTERLAN kokatzea.
Hori lortzeko, “beharrezkoa zen tokiko, autonomia-erkidegoko eta estatuko erakundeei AZTERLANek I+Garen eta teknologia-transferentziaren esparruan egiten zuen lana aurkeztea.”
Hamarkada bat baino gehiago iraungo zuen ibilbide honetan, Pedrok gogoratzen ditu “Zientzia eta Berrikuntza Ministeriora (Madril) egindako bisita amaigabeak, AZTERLANen gaitasunak eta gure lanarekin enpresen lehiakortasunari egiten genion ekarpena aurkezten.” Gogoratzen du, halaber, lehia gogorreko garaia izan zela, non “Zentro desberdinak ahalik eta espazio handiena lortzen saiatzen ziren.” Insitituzioekin landu ziren harremanei esker, AZTERLANen lana aitortzen hasi zen.
Lehen lorpena Ministerioak AZTERLANen berrikuntza-jarduera “Proiektu” formatuan aitortzea izan zen; handik gutxira, 1997an, Eusko Jaurlaritzak Euskal Herriko Zientzia eta Teknologia Plana aurkeztu zuen eta I+G jarduerarako laguntza neurriak ezarri zituen, eta AZTERLANek ere horietara sarbidea izan zuen, sortu berri zen Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sarean integratuz. Bultzada horiek, Bizkaiko Foru Aldundiak emandako babesarekin batera, AZTERLANi aukera eman zioten Europako Teknologia Transferentziarako Sarean (ETTN) tokia egiteko, Batzordeak sustatuta (1998).
Pedrok azken mugarri horren garrantzia azpimarratzen du: “ETTNren helburua ezagutzak eta aurrerapen teknologikoak arrakasta industrial eta komertzial bihurtzea da, ikerketa-institutuen, berrikuntza-zentroen eta zentro teknologikoen integrazio eta lankidetzaren bidez. AZTERLANentzat, metalurgian eta eraldaketa-prozesuetan zentratutako eragile teknologiko gisa ikusgarritasuna eta aitortza lortzea ekarri zuen, eta horrek lankidetza bide garrantzitsuak ireki zizkigun, bai enpresekin, bai nazioarteko mailako beste eragile zientifiko-teknologiko batzuekin.”
Transferentzia-jarduerak industriari egiten zion ekarpena frogatzen hainbat urtez lan egin ondoren, 2011n AZTERLAN Sektore Anitzeko Zentro Teknologiko gisa aitortu zuen Espainiako Gobernuko Berrikuntza Ministerioak.
Aldi berean, Zentroaren ikerketa-jarduerak pixkanaka hazten jarraitu zuen, eta ikerkuntza lana material berrietara eta ikerketa-ildo berrietara irekitzen joan zen. Hala ere, bere ibilbide osoan zehar, AZTERLANek espezializazio metalurgikoari eta industria-ehunari etengabe balioa emateko konpromisoari leial eutsi dio.
José Mª Murua izan da AZTERLANen garapen komertzialaren eta bezeroen garapenaren arduradun nagusietako bat. Enpresa pribatuan ibilbidea egin ondoren, zehazki mekanizazioaren industrian, 1993an sartu zen AZTERLANen. Bere espezializazio industrialaren esparrutik, AZTERLANen garapen komertzialerako funtsezkoa izango zen elementu bat ekarri zuen: materialen eta saiakuntza-probeten mekanizazioa Laborategiak eskaintzen zituen karakterizazio eta ziurtapen lanen zerbitzura txertatzea.
Lan-ildo berri hori, AZTERLANek garai hartan soldaduraren esparruan zituen gaitasunekin batera eta, geroago, sektore eolikoaren gorakadarekin, José Mªren ustez, “momentu hartako AZTERLANen hazkundea markatu zuen lantza-punta nagusia” izan zen.
“Giltza-eskuan” erako pakete horren hastapenak, hau da, probeten prestaketa barne hartzen zuten analisi-zerbitzuak, ez ziren lanik eta borondatezkorik gabeak izan. Lehen lanak Ikastetxeko ekipoekin egiten ziren, partekatutako tornu eta fresagailuekin, eta pixkanaka ekipamendu propio berriekin indartu ziren. Jose Mªk gogoratzen duenez, “asteburuetan tailerrera jaisten nintzen laginen prestaketa aurreratzeko eta prozesuak martxan uzteko, aste barruan azken mekanizazioa eta analisi-lanak egin ahal izateko.” AZTERLANen sorrera eta garapena bultzatu zuten beste alderdi askotan bezala, “bilakaera bezero baten beharrari erantzuteko sortu zen; astero lan-bolumen jakin bat bermatzen zigun, eta arintasuna irabazi behar genuen maila berean egoteko.” Lan-sistema berri horrekin, bezeroek beren piezak AZTERLANera ekarri besterik ez zuten egin behar; AZTERLAN arduratzen zen erreferentzia-arauak interpretatzeaz, probetak ateratzeaz eta laginak saiakuntzaz aztertzeaz, ondorengo emaitzen baloraziorako. Ikuspegi berritzaile horrek azkartasunaz gain, konfiantza eta fideltasuna irabaztea suposatu zuen.
1994an ENACek UNE-EN ISO 17025 arauaren arabera emandako akreditazioak (saiakuntza- eta kalibrazio-laborategietan gaitasun tekniko eta kudeaketa-gaitasunerako baldintza orokorrak definitzen dituen nazioarteko estandarra) apustu hori indartu baino ez zuen egin, eta AZTERLANen gaitasunak eta azpiegiturak hobetzeko beharra sendotu zuen. Hedapen horren lehen isla Ikastetxeko esparruan instalazioak handitzea izan zen (1995), eta handik gutxira Iurretako kanpoaldeko bigarren instalazioetara hedatzea (1998), non tailerraren azpiegitura sendotu eta handitu ahal izan zen.
Prozesu horretan zehar, José Mªren papera zuzendari tekniko-komertzialarena bihurtzen joan zen: gaitasunak aurkeztea eta garatzea, bezeroekin eta hornitzaileekin negoziatzea… beti ezagutza teknikoa, lidergo-gaitasuna eta, garai hartan, “intuizio pixka bat” uztartuz; erakundearen barruan funtsezko figura baten sendotze-prozesua izan zen, Zerbitzu Teknologikoen Zuzendaria, bezeroarekiko orientazio nabarmena eta barne-prozesuen antolakuntzaren ardura duena.
Bestela izan ezin zenez, gaitasunen eta instalazioen handitzeak lotura estua izan du AZTERLANen plantillaren hazkundearekin, bere gaitasun tekniko eta analitikoekin eta bere ezagutza adituarekin. Saiakuntza mekaniko, kimiko eta metalografikoei laster gehitu zitzaizkien saiakuntza ez-suntsitzaileak, “neurri handi batean sektore eolikoak bultzatuta, 2000. urtearen inguruan gure merkatuan garrantzi handia zuena.” Geroago, korrosioaren eta materialen babesaren arloa sortu zen, ingurune oldarkorragoetan material eta osagai metalikoekin lan egiten duten industrientzat analisi-esparru giltzarri gisa.
AZTERLANen etorkizuneko ibilbidea irudikatzean, José Mªk azpimarratzen du beharrezkoa dela “bezeroaren beharrak entzuteko gaitasuna aktibo mantentzea eta prozesu sendoak garatzen jarraitzea; beti ere, prozesu horiek AZTERLAN Proiektuaren ikuspegi partekatu batean oinarrituta egon behar dutelarik, taldekidee beren bezala senti dezaten.”
Ramón Suárez Frantziako galdaketa bateko zuzendaria zen Julián Izagak eta Pedro Intxaustik AZTERLAN proiektua aurkeztu ziotenean eta bertan parte hartzea proposatu ziotenean. Industria-munduan ibilbide nabarmena zuen, eta horizonte berriak irekitzeko joera pertsonala ere bai; garai hartan (1994) “laborategi txiki” bat zeneko taldean (8 laguneko plantillarekin) ilusio eta energia kutsakorra ikusi zituen, baita parte izan nahi zuen anbizio bat ere: “metalurgian eta galdaketan ezagutza garatzea, hobetu eta hazi nahi zuen industria-ingurune baten garapena zerbitzatzeko eta laguntzeko.”
Ramón lantaldera gehitzeak behar argi bati erantzuten zion: metalurgiarekin lotutako arazoak konpontzen enpresei aholku emateko gaitasuna zuen talde bat osatzea, eta optimizazio-proiektuen bidez haien lehiakortasuna hobetzea, betiere ikuspegi metalurgiko eta praktiko batetik. Julián, Pedro eta Ramón buru zituen taldeak, urte gutxiren buruan, AZTERLANen I+G taldea izango zenaren oinarriak ezarriko zituen.
AZTERLANen bilakaerako aurreko urratsen antzera, Ramónek gogoratzen du berrikuntza-arloa (orduan “Ingeniaritza”) modu progresiboan garatu zela eta beti ekoizpen-planten errealitateari oso lotuta. Taldeak tandem bat osatu zuen, jarduera-esparrua Durangotik harago zabaltzea ahalbidetu zuena, Euskal Herriko eta Estatuko beste toki batzuetan lankidetzak hasiz, eta geroago Frantzian eta Europako beste herrialde batzuetan. Hedapen horrekin batera mentalitate-aldaketa bat ere etorri zen: “nazioartekotzea gure helburu nagusia ez izan arren, une hartan jada bagenuen nazioarteko esparruan konplexurik gabe lehiatzeko konbikzioa.” Horrela, 2000. urtearen inguruan, Europa ere ortzimuga bihurtu zen.
Ramónen ustez, AZTERLANen hazkundean (ezagutzan, pertsona-taldean, zifretan eta azpiegituretan islatu den hazkundea) bi alderdi giltzarri izan ziren: nazioarteko adituz osatutako laguntza-talde batez inguratzea, materialen zientziaren eta teknologiaren hainbat arlotan erreferente ziren pertsonekin, eta, batez ere, barne-proiektuen etengabeko garapena. “Hasieratik, gure ahaleginak ezagutza garatzera bideratu genituen; ezagutza hori metodologietan eta tresnetan gauzatuko zen, softwarea eta kontrol-sistemak barne, metalen eraldaketako enpresentzat zuzenean aplikagarriak.”
AZTERLANen hazkundea erakusten dutenzifrez gain, Ramónek giltzarritzat jotzen du 2000. urtean Parisen egindako Nazioarteko Kongresu batean parte hartzea ere. Ez zen taldearentzat mota horretako lehen parte-hartzea, baina jarduera zientifikoari bultzada eman zion. Pixkanaka, dibulgazio zientifikoa indartzen joan zen, metalurgiako ezagutza aditua mundu akademiko, zientifiko eta industrialarekin garatzeko eta partekatzeko bide gisa. Nazioarteko sareetan gero eta presentzia handiagoak 2004an WFO sarean sartzea ekarri zuen (gaur egun arte AZTERLANentzat garrantzi handikoa izan den ingurunea), eta ondoren, 2011n, sektore anitzeko zentro teknologiko gisa ziurtatzea.
Ezagutza-esparru berriak etengabe irekiz, “metalurgian eta metalen eraldaketa-prozesuetan gure espezializazio-esparruari eutsi izana izan da Zentro Teknologiko gisa gure sendotzearen eta arrakastaren faktore nagusietako bat.” Esparru horren barruan, hasieran burdinurtutik eta forjatik abiatuta, eta pixkanaka material eta fabrikazio-prozesu berrietara hedatuz, I+G taldearen jarduera metal-mekanika industriaren bilakaerara eta beharretara egokitzen jarraitu da.
Industriaren erritmoan ikasi, eboluzionatu eta haztea
1990ean AZTERLANera batu zenetik, bere ibilbide profesionala etengabeko ikaskuntzak, egokitzapen teknologikoak eta industriarekin harreman zuzenak markatu dute. Kimika Zientzietan lizentziaduna, AZTERLANen aurkitu zuen zorroztasun zientifikoaren eta ezagutzaren aplikazio praktikoaren arteko oreka.
Hiru hamarkada baino gehiago igaro ondoren, bere ibilbidea aldaketa teknologiko eta sozial sakonak bizi izan dituen sektore baten bilakaeraren isla ere bada; eta bera da arlo zientifiko eta teknikoan emakumeek duten leku garrantzitsua ikusarazten duten “erreferente” horietako bat.
Kimika Zientzietan (Kimika Fisikoan espezialitatea) lizentziatura amaitu ondoren, Martak unibertsitateari lotuta irudikatzen zuen bere etorkizun hurbila. Doktoregoko ikastaroak egin zituen eta baita arlo akademikoan jarraipena bermatzen zioten bekak lortu ere. Hala ere, 1990ean AZTERLANen sartzeko aukera sortu zitzaion. «Lan-eskaintza INEMen bidez iritsi zitzaidan eta, nahiz eta ez nintzen aktiboki bilatzen ari, nire irrika pertsonalekin lerrokatuago zegoen eta zerbait desberdina eskaintzen zidan ingurune baten alde egitea erabaki nuen: ezagutza zientifikoa errealitate praktikoan aplikatzea, kasu honetan metalaren industriari estuki lotutako jarduera batean».
Garai hartan, bere materialen karakterizazio mekanikoko arloa indartzeko beharrari erantzuteko helburuarekin hasi zen AZTERLANen, extensometriadun luzapen-saiakuntzetarako makina berri bat martxan jartzeko, zehazki. Hortik aurrera, metalurgiarekin lotutako hainbat arlotan ikaskuntza prozesu bizia hasi zen. «Pixkanaka, metalografiako arloan laguntzen hasi nintzen, eta horrek ezagutza berriak garatzeko aukera eman zidan». Zentroak berak bizi izan zuen gaitasun eta pertsonen hazkundearekin batera, Marta arlo horretan espezializatzen joan zen. «AZTERLANen metalografia sailaren lanak berezitasun bat du: analisi-prozesu osoa integratzen du, hau da, lagin, material edo pieza bati egiten zaizkion karakterizazio lanen interpretazio bateratua egiten dugu». Era berean, bere espezializazioa altzairuen arloan zehaztu zen. Gainera, «analisi-lan horri geruza berriak gehitzen zaizkio», hala nola zerbitzuan gertatutako hutsegiteen jatorrien analisia, akatsen karakterizazio aurreratua edota I+G proiektuak. «Une jakin batzuetan horietan guztietan parte hartzeko zortea izan dut, eta hori oso aberasgarria da, ikuspegi oso zabala ematen baitu».
Martak gogoratzen du hasieratik ikusi zuela AZTERLANek berarentzat zuen potentziala: «Sentitzen nuen nigan sinesten zutela, nire aldeko apustua egiten zutela eta hazteko aukerak ematen zizkidatela». Hala ere, oroitzen du hori ez zela emakumeen errealitate orokorra industria-ingurunean, bereziki, garai hartako krisi ekonomikoaren testuinguruan. Emakume batzuk arlo teknikoetan prestatzen baziren ere, ekoizpen-enpresetan emakumeen presentzia txikia zen (lerro hauekin batera aurkezten diren talde-argazkiek errealitate hori isladatzen dute).
Industriarekin harreman estuan igarotako urte hauetan guztietan, Marta merkatuan bizi izan den eraldaketaz jabetzen da, eta gogoratzen du duela 30 urte kargu teknikoak eta ardurazko karguak ia erabat gizonek betetzen zituztela. «Gaur egun emakumeen presentzia askoz ohikoagoa da, batez ere kalitate-arloan eta bulego teknikoetan. Ez da bat-bateko eraldaketa izan, baizik eta prestakuntzaren eta aukeretarako sarbidearen garrantzia islatzen duen prozesu gradual bat».
Kontraste gisa, azpimarratzen du AZTERLANeko taldean beti izan dela emakumeen presentzia esanguratsua. Bera sartu zenean, zortzi langiletik lau emakumeak ziren, eta bere esperientziaren arabera inoiz ez zuen sentitu bere garapen profesionala generoagatik baldintzatua izan zenik. «Bai AZTERLANen bai, aurrez, unibertsitatean, nire ezagutza eta erronka teknikoei erantzuteko gaitasuna baloratzen zirela sentitu nuen».
Era berean, ez du gogoratzen bere generoak industria-profesionalekin harreman zuzena izateko oztoporik suposatu duenik. «Enpresak AZTERLANera etortzen ziren beren arazoekin laguntzeko, eta konponbideak emateko edo, gutxienez, bideratzeko gai ginen neurrian errespetatzen gintuzten erakunde eta teknikari moduan». Halaber, bere ikaskuntza prozesuan garrantzitsutzat jotzen ditu esperientzia handiagoko lankideekin batera planta industrialetara egindako bisitak, balio handikoak izan baitziren ekoizpen-enpresen errealitatea zuzenean ezagutzeko eta bezeroekin loturak sendotzeko.
Gaur egungo gizartean emakumeen presentzia karrera eta lanbide teknikoetan oraindik baxua dela ikusita, Martaren ustez hezkuntza da gizartea eraldatzen jarraitzeko oinarria. «Etxean beti jaso nuen mezua argia zen: ikastea norberarentzako inbertsioa da, inork kendu ezin diezazukeena eta ateak irekitzen dizkizuna; eta nahi nuen arloan prestatzera animatzen ninduten. Nire kasuan, beti izan dut joera natural bat gai teknikoekiko, eta hori izan zen aukeratu nuen bidea, familiaren babes osoarekin».
Nahiz eta gaur egun —gure inguruan— inork ez duen zalantzan jartzen ez dagoela generoak baldintzatutako ezagutza-arlorik, uste du garrantzitsua dela gazteei aurrean dituzten aukera guztiak erakustea. «Adibidez, ikasle gazteek AZTERLANera (eta beste zentro eta lan-espazio batzuetara) egiten dituzten bisitek lanbide posibleak ikusarazten laguntzen dute».
Hala ere, azpimarratzen du benetako oinarria familia-hezkuntzan dagoela eta genero-rolak eta itxaropen eta eskakizunak eraldatzean, «askotan, oharkabean, oso adin goiztiarretatik gure seme-alabei transmititzen dizkiegunak».
Nola lagun diezazukegu?
Mantendu AZTERLANeko berrien adi
Manten zaitez AZTERLANeko informazioez eguneratuta
Metalurgiaren eta metalen eraldatze prozesuen alor desberdinetan lantaldeak sortzen ditugu
Emaizkiguzu zure lanaren datuak eta zurekin kontaktuan jarriko gara ahalik eta bizkorren.
Partekatu zure erronka gure lantaldearekin. Hitz egiteak irtenbide posibleetara hurbildu baino ezin gaitzake egin.
